آن كه مراد به اول عذاب استيصال است هم چنان كه بر امم ماضيه واقع شد از خسف و صيحه و به ثانى عذاب قتل بسيف و اسر دويم آنكه اول عذاب دنيا است و ثانى عذاب عقبى سيم اول مشروط به استغفار است و دويم بعدم آن * ( وَما كانَ صَلاتُهُمْ ) * و نيست نماز مشركان يا آن چه آن را نماز نام كرده‌اند * ( عِنْدَ الْبَيْتِ ) * نزديك خانه خداى * ( إِلَّا مُكاءً ) * مگر صفير زدن * ( وَتَصْدِيَةً ) * و دست بر دست كوفتن مكا از مكا يمكو است بمعنى صفر يصفر و يصديه بمعنى تصفيق ماخوذ از صدا قولى آنست كه عادة بعضى كفار آن بود كه مردان و زنان برهنه طواف ميكردند و صفير ميزدند و دست بر هم ميكوفتند و قولى ديگر آنست كه وقتى كه حضرت رسول ( ص ) نماز ميگذارد عبد الدار براى تغليط آن حضرت در عقب وى اين عمل ميكردند و بر اين تقدير مراد از صلاة نماز مامور باشد * ( فَذُوقُوا الْعَذابَ ) * پس بچشيد اى كافران عذاب را كه قتل و اسر است در روز بدر و حرق و زجر است در روز حشر * ( بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ ) * به آن چه هستيد كه كفر ميورزيد به اعتقاد و هم به عمل و لام العذاب براى عهد است و ميثاق اين آيه براى تقرير استحقاق ايشان است عذاب دارين را با عدم ولايت ايشان مر مسجد الحرام را چه ولايت آن لايق نيست به كسى كه او را اين صلاة باشد و بعد از ذكر صلاة ايشان در بيان ايشان ميفرمايد * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * بدرستى كه آنان كه كافراند * ( يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ ) * نفقه ميكنند اموال خود را * ( لِيَصُدُّوا ) * تا بازدارند مردمان را * ( عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * از راه خدا كه متابعت رسول اللَّه است ( ص ) آورده‌اند كه بعد از خروج كفار قريش از مكه و عزيمت بدر دوازده كس از اشراف عرب كه ابو جهل بن هشام و عتبه و شيبه كه پسران عبد الشمس بودند و بنيه و منيه كه پسران حجاج بودند و ابو البخترى و هشام و نضر بن حرث و حكيم بن حرام و ابى ابن خلف و زمعة بن الاسود و حرب مقرر كردند كه هر يك از ايشان روزى لشگر را طعام دهد پس هر يك از ايشان دو شتر يا سه شتر را ميكشتند و ايشان را در حرب تحريص ميكردند حقتعالى آيه مذكور را فورا دربارهء ايشان نازل ساخت عبد اللَّه بن ابى زمعه و عكرمة بن ابى جهل و صفوان بن اميه با جمعى ديگر كه پدران ايشان در بدر كشته شده بودند با برادران گفتند كه ديديد كه محمد ( ص ) با ما چه كرد پدران و برادران ما را و اقرباى ما را بكشت اكنون صلاح آنست كه ما را يارى دهيد تا هر يك نصيبى از مال خود خرج كنيم و مردمان را به مزد گيريم تا لشگر عظيم بهم رسانيم و بجنگ محمد ( ص ) رويم حقتعالى اين آيه دربارهء ايشان فرو فرستاد و سعيد بن جبير گفته كه روز احد ابو سفيان دو هزار مرد از احابيش به مزد گرفت و بجنگ رسول اللَّه ( ص ) آورد سواى لشگرى كه از قبايل همراه آورده بود و گويند كه